Aad Verbaast

te gek voor woorden eigenlijk

Tag archief: bubbles

Barstende bubbels vóór 1900.

Wie denkt dat uiteenspattende bubbels (‘kredietcrisis’) iets zijn van de 21ste/22ste eeuw komt bedrogen uit. Uw razende reporter heeft de geschiedschrijving er nog eens op nageslagen. Met verrassende uitkomsten.

tulpenbollen bubbel (1634-1637).
Nederland. Het sentiment rond de ‘nieuwe’ bollen steeg tot ongekende hoogte. Men verwachtte dat de prijzen zouden blijven stijgen. Voor een ‘exclusieve bol’ werd op een gegeven moment net zo veel betaald als voor een grachtenpand in Amsterdam. Velen hadden al hun spullen verkocht en/of geleend om maar bollen te kunnen kopen. Deze bol barstte.. Ze raakten al hun geld kwijt en bleven diep in de schulden achter.

De Mississippi bubbel (1718-1720)
De Mississippi Company had van de Franse staat het monopolie (25 jaar) gekregen voor de handel in de franse koloniën in het zuiden van Noord-Amerika. Ongekende winstverwachtingen. Ook onterecht opgeklopt door het management (John Law). Na twijfel bleken de aandelen niet te verzilveren te zijn.

De Zuid Zee bubbel  (1719-1721)
Monopoly van South Sea Company (UK) op de handel in de Stille Zuidzee (Zuid Amerika) in een deal met Spanje. Zelfs een feitelijke dekmantel om de staatsschulden (UK) te herfinancieren door uitwisseling van aandelen (parallel met de Mississippi strategie overigens). Ongekend maar onterecht vertrouwen in de waardestijging. Duizenden beleggers hun geld kwijt.
 
Paniek in 1819
De Amerikaanse overheid had stevig geleend om de oorlog tegen de UK te financieren. De banken hadden niet genoeg muntgeld meer in voorraad. Om aan de vraag te voldoen werd papiergeld gedrukt. Ook ontstonden over het hele grondgebied kleinere banken die leningen toestonden, zonder dat die gedekt waren. Amerikanen konden hun leningen niet meer terugbetalen. Ging uiteraard fout. En goed fout. Staat bekend als de eerste grote kredietcrisis met ernstige gevolgen.
 
Paniek in 1837
De overheid stimuleerde de trek naar het Westen door ongebreideld gouden bergen te beloven. Speculanten stapten op grote schaal in de ‘property business’. Wederom werd er papier gedrukt om genoeg leningen te verstrekken. Tot de overheid (bibberend over de gevolgen) eiste dat er in goud en zilver betaald moest worden. Te veel papier, te weinig munten.

Paniek in 1857
Het zinken van een schip met aan boord 15 ton goud bestemd voor banken aan de oostkust van Amerika was een van de aanleidingen dat de UK zijn vertrouwen in deze banken verloor en op grote schaal  fondsen terugtrok uit de VS, wat leidde tot een algemene vertrouwenscrisis. Deze crisis had ook grote gevolgen voor de wereldeconomie. Het wordt wel gezien als de reden voor het uitbreken van de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865).

Paniek in 1873
Van hype naar bubbel. Speculanten hadden de spoorwegindustrie ontdekt. In September 1873 ging het fout: Jay Cooke, een bank uit Philadelphia die miljoenen dollars had geïnvesteerd in projecten die toch niet zo rendabel waren als verwacht c.q. beloofd ging failliet. Jay Cooke’s ondergang was de aanleiding van een domino-effect, dat uiteindelijk de VS-economie in elkaar deed storten.

Paniek in 1893
Het begon allemaal met een run op de banken. Eerdere gouden bergen en later tegenvallende  resultaten van de spoorwegmaatschappijen (tweede golf) bracht te veel mensen er toe hun papiergeld om te zetten in goud. Uiteindelijk weigerden de banken goud uit te geven en vervingen het door zilver, dat niet zo hoog werd geschat. Hierdoor ontstond wantrouwen in het monetaire systeem. Door dat afnemend vertrouwen probeerden velen hun aandelen te verzilveren (!), wat dan weer leidde tot het ten onder gaan van vele banken. De economie meesleurend in zijn val. Deze periode er op volgend word nog ingeschat als de zwaarste depressie aller tijden.

De 20ste eeuw moest nog beginnen….

Herkenbaar? Één conclusie is al wel duidelijk. Uiteenspattende zeepbellen zijn van alle tijden. Hebzucht is de achterliggende oorzaak. Is ook van alle tijden. Ook weer in dit jaar..

“De wereld biedt genoeg voor ieder mens, maar niet genoeg voor ieders hebzucht”
Mahatma Gandhi.

Vierde  aflevering van een serie over hebzucht.
Vorige afleveringen:
1. Mijn gesprek met Neelie Smit Kroes..
2. Druk, druk, druk… Vooral met die drukte..
3. Paaseiland, metafoor voor onze planeet.

Vervolg van deze blog:
Barstende bubbels en buitelende beurzen, na 1900.